praktijk
po
vo
so

7 tips voor een goede start nu de scholen opengaan

De basisscholen zijn sinds 11 mei weer open. Ook het voortgezet onderwijs is op 2 juni heropend. Een leuk maar ook spannend moment. Hoe maak je als school een goede start? Begin met activiteiten die positief zijn voor het groepsgevoel en bijdragen aan de motivatie van leerlingen. Dat is immers een voorwaarde om te kunnen leren.

Jongetje met een rugzak die naar school gaat

Lees de zeven tips met veel praktische activiteiten die goed zijn voor het groepsgevoel. Je kunt de activiteiten zowel met leerlingen in de klas als op afstand doen. 

Tip 1: deel samen het plezier van het weerzien

Dit kan bijvoorbeeld door iets ludieks te doen of er op een feestelijke manier aandacht aan te schenken. Proost op de eerste schooldag, maak een slinger met foto’s van leerlingen, hang de vlag uit, versier het schoolplein, leg een persoonlijke boodschap op de tafel van elke leerling of maak een groepskunstwerk of blockposter met de klas.

Tip 2: besteed aandacht aan het groepsgevoel

Na een periode van onderwijs op afstand is het belangrijk om aandacht te schenken aan het groepsgevoel van de klas. De groep was al een groep, maar de dynamiek kan veranderd zijn nu leerlingen elkaar zo lang niet hebben gezien. Ook als je met een gedeelte van de groep moet werken, heeft dat invloed. Belangrijk dus om te bouwen aan een goed groepsgevoel. Dit kun je doen:

  • Laat leerlingen in een rustig tempo aan elkaar wennen, bespreek wat ze hebben meegemaakt of doe oefeningen waarbij je aanhaakt aan de nieuwe omgangsregels. Lees meer over groepsvorming in het Leraar24-artikel De Gouden Weken voor een goed begin van het schooljaar.
  • Dramalessen hebben een positief effect op groepsvorming, omdat leerlingen veel samenwerken en zo onderlinge relaties versterken. Lees meer over het positief effect van dramalessen op groepsvorming. Op de website van DramaOnline vind je enkele gratis dramalessen en ook Onderwijs Maak Je Samen biedt maandelijks gratis groepsvormende drama-activiteiten.
  • Doe de Back to school-challenge van Ben je geflipt! Leerlingen maken bij deze challenge een verrassing voor elkaar. De werkvorm is gemaakt voor leerlingen voor de bovenbouw, maar is vrij eenvoudig aan te passen voor jongere kinderen. Of download de poster van Onderwijs Maak Je Samen waarop kinderen een leuk bericht kunnen achterlaten voor de groep die op andere dagen naar school gaat. 
  • Speel de Fijne klas – bingo van Alles over gedrag. Op de bingokaart staan allerlei voorbeelden van positief gedrag zoals ‘help een klasgenoot met opruimen’. Stimuleer de kinderen om de komende periode alle dingen van de bingokaart te doen. Wie heeft als eerste de kaart vol?
  • Samen bewegen is goed voor het groepsgevoel. Je kunt de dag starten met een energizer. Dit kun je online doen via livestream of een fysieke workout op het schoolplein. 
  • Speel het dobbelspel van Alles over gedrag waarbij je vooruit kijkt naar de komende periode. Het spel is eigenlijk gemaakt voor de start van het schooljaar, maar zeker ook geschikt voor nu. Deel het scherm op het digibord zodat ook de leerlingen van thuisonderwijs mee kunnen doen. 
  • Op de website van Onderwijs Maak Je Samen vind je tien activiteiten die gekoppeld zijn aan de eerste vier fases van groepsvorming. Ook in het gratis E-book van Jelly Bijlsma vind je per fase verschillende activiteiten.
  • Speel het spel Zoek iemand die… waarbij leerlingen elkaar vragen stellen over de periode dat de school gesloten was. Ze krijgen een werkblad met vragen en lopen vervolgens door de klas op zoek naar een medeleerling. Ze vormen een tweetal en bespreken samen een van de vragen van het vel.

Tip 3: ga in gesprek met de kinderen

Ieder kind heeft de periode thuis anders ervaren. Voor sommigen was het een leuke tijd, terwijl anderen ook verdrietige of vervelende dingen mee hebben gemaakt. Laat kinderen vertellen over de periode waarin de scholen dicht waren. Dit kun je op verschillende manieren doen.

  • Doe een dagelijkse check-in. Dit is een werkvorm waarbij leerlingen ervaringen delen in een kort en krachtig kringgesprek. Iedere leerling komt aan de beurt en wordt dus even gezien en gehoord. De vragen in het kringgesprek zijn gericht op het leren kennen van elkaar. Dit bevordert de sfeer in de groep. Je kunt op verschillende manieren vragen stellen, zowel online als offline.
  • Met de verschillende werkvormen en vragen van Stichting Taalvorming breng je een goed gesprek op gang. Natuurlijk hoeven de vragen niet alleen maar over corona te gaan. Wees je ervan bewust dat sommige leerlingen het juist liever over een ander onderwerp willen hebben. 
  • In een filosofisch gesprek kunnen leerlingen hun gevoelens en gedachten verwoorden. Ideeën voor filosofische vragen vind je in een inspiratieblog van Filosovaardig. Of bekijk de filosofie-breaks van Alles is anders of de dilemmakaarten van Zien in de klas.
  • Leerlingen die het lastig vinden om zich verbaal te uiten, vinden het misschien fijn om over hun ervaringen te tekenen, schilderen of schrijven. Kinderboekenschrijver Marc ter Horst bedacht meer dan 20 creatieve schrijfopdrachten rondom het coronavirus. Leerlingen kunnen hier ook beeldend mee aan de slag.

Tip 4: balans tussen sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling 

Een goede relatie tussen leerlingen en leraar heeft een positief effect op het welbevinden van de leerlingen en hun prestaties. Ook veiligheid en vriendschappen spelen een belangrijke rol. Zorg daarom voor een goede balans tussen de sociaal-emotionele en de cognitieve ontwikkeling.

  • Nu de scholen (gedeeltelijk) opengaan, is er weer ruimte voor echt contact. Investeer in het opbouwen en verstevigen van een band en individueel contact, rekening houdend met de 1,5 meter afstand. Bekijk een webinar over sociale verbondenheid.
  • Stichting School & Veiligheid ontwikkelde een stappenplan met aandachtspunten voor een goede en sociaal veilige start. In het stappenplan staan het welbevinden en de sociale veiligheid centraal. Bekijk het stappenplan voor primair onderwijs en voortgezet onderwijs.
  • Positief Onderwijs Nederland – een samenwerking tussen AVS en Intraverte – heeft een gratis online tool ontwikkeld waarmee kinderen en jongeren tussen de 4 en 18 jaar zelf kunnen laten zien hoe het is gesteld met hun ontwikkeling, groei en welbevinden. Na afloop kun je (online) in gesprek gaan met het kind over de bevindingen.
  • Gesprekskaarten, observatietips, het gevoelenswiel en denksleutels: in de (gratis) uitgave Terug naar school van het Expertisecentrum voor Leren en Gedrag (ECLG) vind je meer uitleg, oefeningen en werkbladen om met je leerlingen te werken aan hun sociaal-emotionele welzijn.

Tip 5: maak een vlog of blog voor de thuisblijvers

Betrek de leerlingen die thuis zijn ook bij de groep op school. Laat de kinderen aan elkaar vertellen wat ze meemaken op school. Dit kan bijvoorbeeld met een vlog of blog. Ook voor ouders is het fijn om betrokken te blijven bij de ervaringen van kinderen. Wees je ervan bewust dat de rol van ouders ineens weer anders wordt en dat ze daaraan moeten wennen. Bekijk de vlog van basisschool De Meulebeek voor inspiratie. 

Andere tips voor het onderhouden van het contact tussen de leerlingen onderling zijn:

  • Geef opdrachten waarbij de leerlingen elkaar nodig hebben zoals een interview, groepswerk of kettingbrief.
  • Kies een vast moment in de week of dag voor een moment met de hele klas, bijvoorbeeld een weekendkring of een mentoruur.
  • Laat leerlingen elkaars werk nakijken of van feedback voorzien. SLO beschreef enkele tips waarmeer leerlingen elkaar feedback kunnen geven.

Tip 6: laat kinderen met elkaar samenwerken

Kinderen hebben tijdens de coronacrisis veel individueel gewerkt. Ze hebben elkaar gemist, geef dus voldoende tijd en ruimte voor samenwerking en interactie. Deze interactie is ook belangrijk voor de taalontwikkeling en actieve betrokkenheid. Coöperatieve werkvormen zijn hiervoor geschikt. Lees meer over de principes van coöperatieve werkvormen of het artikel Coöperatief leren: zo werkt het bij taal, rekenen en gym

Leerlingen die afstandsonderwijs volgen kun je ook prima laten samenwerken met kinderen die naar school gaan. Maak vaste duo’s (of kleine groepjes) en laat ze samen videobellen. Via Google Meet kun je op een makkelijke manier een aparte ‘videochat’ voor hen aanmaken. Via een persoonlijke link kunnen ze dan met elkaar videobellen. Tips voor activiteiten zijn:

  • Doe een duo-dictee waarbij de ene leerling een woord of zin zegt en de andere leerling het opschrijft. Deze werkvorm is ook geschikt voor Duits, Engels en Frans. Of laat kinderen samen een tekst lezen. Je kunt een dobbelspel gebruiken om variatie aan te brengen. Laat kinderen hierna een quiz voor elkaar maken over de tekst. 
  • Laat leerlingen online met elkaar sommen of woorden flitsen. Beide leerlingen printen of maken flitskaartjes. De ene leerling laat via de videochat het flitskaartje zien, de andere benoemt het woord of het antwoord op de som. Deze werkvorm is ook geschikt voor het overhoren van woorden bij vreemde talen.
  • Laat kinderen eerst een tekst lezen (vanuit de methode begrijpend lezen of wereldoriëntatie). Hierna doen ze in duo’s het begrijpend lezen-kaartspel. Iedere leerling krijgt een deel van de kaarten en legt ze op een stapel. De jongste leerling begint, pakt een kaart van de stapel en beantwoordt de vraag. Je mag de kaart houden als je de vraag goed hebt. 
  • De leraar stelt een open vraag, bijvoorbeeld: noem een som met het antwoord 10 of noem een Engels woord in een bepaald thema. De leerlingen geven om de beurt een antwoord, dit kan zowel mondeling als schriftelijk. Bij de klassikale nabespreking benoemt één van de leerlingen de groepsresultaten, bij voorkeur een die in de klas is. 
  • Laat kinderen een happertje vouwen en hier in duo’s mee werken. In het happertje verwerk je verschillende vragen, bijvoorbeeld voor woordenschat, tafelsommen, spelling en boekpromotie

Tip 7: betrek leerlingen bij hun leerproces

De afgelopen periode hebben de kinderen veel autonomie, keuzevrijheid en verantwoordelijkheid gekregen. Voor sommigen was dit lastig, maar anderen vonden het juist positief. Het versterkte hun motivatie. Ga hier niet aan voorbij en bespreek met leerlingen hoe ze dit proces hebben ervaren. Misschien zijn er aspecten die ze graag willen vasthouden. Betrek leerlingen ook bij welke doelen ze de komende periode willen halen. Leerlingen kunnen je bruikbare informatie geven bij het vaststellen van de beginsituatie. Gebruik de volgende technieken: 

  • Vraag feedback aan de leerlingen. Stel de volgende vragen: 
    • Wat vond je fijn of niet fijn aan thuisonderwijs? Wat zou je graag willen vasthouden?
    • Hoe zag jouw dag er meestal uit? Verveelde je je weleens? Wat deed je dan?
    • Heb je iets nieuws geleerd of gedaan? Waar was je trots op?
    • Wat vond je moeilijk thuis? 
    • Wat heb je het meeste gemist?
    • Aan welk doel wil je de komende tijd werken? Welke hulp heb je erbij nodig?
    • Voor de komende periode hoop of wens ik………
  • Voer individuele of groepsgewijze leergesprekken. Kinderen leren van elkaars leerproces en kunnen elkaar tips geven. Een mooi voorbeeld is een kind-coachgesprek. Anja van Hirtum vertelt hier in het artikel Kind-coachgesprek: met goede feedback leerdoelen halen meer over. 
  • Of start een doelenmuur met de klas. Dit heeft een positief effect op het welbevinden van kinderen. Dit kunnen doelen zijn voor de korte of de lange termijn. Geef iedere leerling een briefje met een vraag over een kortetermijndoel, bijvoorbeeld: ‘Wat wil je vandaag bereiken?’ Hang de doelen aan de muur en bespreek aan het einde van de dag, week of maand de doelen met de leerlingen.
  • Tips en tools voor het voeren van een goed leergesprek vind je in het artikel Leergesprekken in een notendop.

Heb jij ook nog een tip?

Dit artikel wordt voortdurend vernieuwd en aangevuld met nieuwe ideeën. Heb je andere tips en ideeën die goed werken voor de heropening van de school? Laat het ons weten via info@leraar24.nl 

Wil je meer achtergrondinformatie: kijk dan op de website Lesopafstand.nl naar protocollen, veelgestelde vragen en aanbevolen voorzorgsmaatregelen nu de scholen weer opengaan.   

Thema

Pedagogiek

Onderwerpen

Sociale veiligheid


E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Hiermee kunnen wij reageren op je bericht.