praktijk

po vo mbo so

Houvast én vrijheid met het Directe Instructiemodel

De redactie bijgewerkt op 24 februari 2026

Het Directe Instructiemodel helpt je om lessen helder en gestructureerd op te bouwen. Door aan te sluiten bij eerder opgedane kennis en doelen expliciet te benoemen, weten leerlingen beter wat er van ze wordt verwacht. Vier leraren uit verschillende sectoren vertellen hoe zij Directe Instructie toepassen in de praktijk en wat het ze oplevert.

Heldere, gestructureerde instructie die aansluit op wat leerlingen al weten. Dat had de Amerikaanse pedagoog Siegfried Engelmann voor ogen toen hij in de jaren zestig het Directe Instructiemodel ontwikkelde. Hij bedacht een vast stappenplan dat je elke les opnieuw doorloopt. Zo ontstaat er een cyclus, waarbij elke les voortbouwt op de vorige:

1. Je blikt terug op de vorige les en deelt het doel van deze les. 
2. Je geeft instructie en leert leerlingen nieuwe begrippen en vaardigheden.
3. Je oefent klassikaal wat je de leerlingen net hebt geleerd. 
4. Leerlingen gaan zelfstandig aan de slag, waarbij je eventueel extra instructie geeft aan leerlingen die moeite hebben met de lesstof.
5. Je rondt de les af door terug te blikken op de les en te evalueren of het lesdoel is behaald.

De lat hoog leggen

Het Directe Instructiemodel (DI-model) leent zich goed om verschillende didactische technieken in te zetten, zoals de lesstof opdelen in kleine behapbare stukken, handelingen voordoen, hardop denken, veel herhalen, aantekeningen maken, controleren of de leerlingen de stof hebben begrepen en gericht feedback geven. Pieter Uittenboogaard, economiedocent aan het Sint-Maartenscollege in Voorburg, zet ze allemaal in. “Ik hoor vaak dat het Directe Instructiemodel saai en inactief zou zijn, maar ik denk dat leerlingen mijn lessen eerder als pittig en energiek ervaren.” 

Om leerlingen gemotiveerd te houden, bouwt Uittenboogaard het niveau van zijn opdrachten op tijdens de les. In het begin zijn die simpel en behandelt hij ze klassikaal, daarna worden de opdrachten moeilijker en gaan de leerlingen zelfstandig aan de slag. “Ik vind het belangrijk dat iedere leerling een succeservaring opdoet tijdens de les, maar ga daarna ook de diepte in. De afsluitende opdracht is altijd een pittige, die als het even kan aansluit op wat er bij het examen gevraagd wordt. Ik leg de lat bewust hoog, zodat ik sterke leerlingen meekrijg en zwakkere leerlingen zich aan hen kunnen optrekken.”

Template voor elke les

Jorn Ribbers, mbo-docent motorvoertuigentechniek en natuurkunde aan het Graafschap College in Doetinchem ziet het Directe Instructiemodel als een template voor elke les. “Ondanks dat je werkt met een vast model, heb je als docent veel vrijheid in hoe je je les vormgeeft.” Voor het terugblikken op de vorige les gebruikt Ribbers vaak een spelelement, zoals een Kahoot!-quiz. 

Tijdens en na zijn instructie probeert hij zoveel mogelijk interactief les te geven en de theorie aan de praktijk te koppelen. “Laatst reed een collega een elektrische auto het theorielokaal in. Zo werd wat hij vertelde tastbaar voor de studenten. We hebben ook een VR-werkplaats, waarin leerlingen virtueel kunnen rondlopen en instructievideo’s kunnen bekijken, voordat ze zelfstandig met opdrachten aan de slag gaan.” 

Ribbers krijgt positieve reacties op de structuur van zijn lessen. “Studenten weten precies wat ze kunnen verwachten.” Zelf kostte het hem in het begin wel tijd en moeite om al zijn lessen in het Directe Instructiemodel te gieten. De belangrijkste tip die een oud-docent hem gaf: “Begin met het eind van de les voor ogen. Met duidelijke lesdoelen weet je precies waar je naartoe werkt.”

Ruimte voor spontane gesprekken

Door te werken met een basisstructuur, geef je je lessen betekenis, zegt Pim van Tol, vso-docent maatschappijleer en filosofie aan het Heliomare College in Heemskerk. “Het geeft leerlingen inzicht in wat ze leren en waarom.” Daarom vindt hij de afsluiting een belangrijk onderdeel van de les. “Ik blik altijd terug op wat we hebben gedaan en of we de leerdoelen hebben gehaald.” 

Het Directe Instructiemodel dwingt Van Tol om bewuster naar zijn lessen te kijken. Dat er een duidelijke lijn in zit, betekent niet dat hij rigide lesgeeft. “Ik koppel geen tijden aan de verschillende lesonderdelen. Zo blijft er ruimte voor spontane gesprekken en houdt de les toch een kop en een staart.”

Dat zijn leerlingen in zijn lessen precies weten waar ze aan toe zijn, ondersteunt Van Tol bij zijn klassenmanagement. “De structuur zorgt voor veel rust in de klas, waardoor ik me kan focussen op lesgeven en minder bezig ben met orde houden.” 

Van elkaar leren

Door de voorspelbaarheid van de lessen is het Directe Instructiemodel ook heel effectief in nieuwkomersklassen. Cora Posthumus, leerkracht bij Taalcentrum Almere: “Bij lessen over spelling weten leerlingen dat ik altijd begin met het ophalen van hun voorkennis. Dan vraag ik bijvoorbeeld welke woorden ze al kennen die op ‘ng’ eindigen.” 

Het Directe Instructiemodel sluit volgens Posthumus goed aan op de NT2-didactiek. “Daarin zit een gelijke opbouw, waarbij je als leraar ook eerst teruggrijpt op wat leerlingen al weten, dan uitleg geeft over iets nieuws, het herhaaldelijk inoefent en leerlingen vervolgens zelfstandig aan de slag laat gaan.”

Het zelfstandig werken biedt veel differentiatiemogelijkheden. Posthumus verdeelt de klas vaak in niveaugroepen. “We hebben net een les gehad over het weer in het herkomstland van leerlingen. Het ene groepje maakt dan een tekening over het weer en probeert daar losse woorden bij te schrijven, terwijl het andere groepje een volledig verhaal bij de tekening schrijft.” 

Leerlingen aan elkaar laten presenteren wat ze hebben gedaan of gemaakt, is volgens Posthumus een effectieve manier om de les te evalueren. “Vanwege de herhaling en het geeft leerlingen de kans om niet alleen van mij, maar ook van elkaar te leren.”

Meer weten?

• Kennisrotonde heeft onderzoek laten doen naar de effectiviteit van het Directe Instructie-model in het voortgezet onderwijs en naar de effectiviteit bij taal en rekenen aan kleuters.
• Lees ook het onderzoek naar Directe Instructie van bedenker Siegfried Engelmann.  
• Ontdek hoe je Directe Instructie toepast in de rekenles.
• Door voorkennis te activeren sla je een brug tussen wat leerlingen al weten en wat ze gaan leren. 
• Alles over leren zichtbaar maken vind je in het boek van John Hattie.
• Lees ook dit onderzoek: Moet je leerlingen uitleg geven, of laat je ze leren door te ontdekken?